Dan Harmon ရဲ့ ဇာတ်လမ်း စက်ဝိုင်း

ဇာတ်လမ်း စက်ဝိုင်း (Story Circle) ဆိုတာ Dan Harmon ရဲ့ သူရဲကောင်းရဲ့ ခရီးလမ်းကို အဆင့် ရှစ်ဆင့်အထိ ချုံ့ထားတဲ့ ပုံစံ တစ်ခုပါ: သူရဲကောင်း ထွက်သွားပြီး ပြန်လာတဲ့ ခရီးလမ်း အကြောင်းအရာ အတူတူပါ၊ ကွာခြားတာက အဆင့်တွေက မြင်ကွင်း တစ်ခုချင်းစီကိုပါ တိုက်ရိုက် စစ်ဆေးလို့ရအောင် လုံလောက်အောင် သေးသွားအောင် ချုံ့ထားတာ သာ ဖြစ်တယ်။ ဒီပုံစံက တီဗီဇာတ်ညွှန်း ရေးဆရာတွေရဲ့ ဆွေးနွေးခန်းတွေထဲ သုံးစွဲခံရပြီးနောက် နာမည်ကြီးလာပေမယ့် ဝတ္ထုရေးဆရာတွေအတွက် တန်ဖိုးကတော့ ဒီ ချုံ့ပေးထားမှု ကိုယ်တိုင်မှာပဲ ရှိတယ်: စက်ဝိုင်းက အခန်းတစ်ခုချင်းစီအတွက် တကယ် လည်ပတ်ကြည့်လို့ရတဲ့ စစ်ဆေးစာရင်း (checklist) တစ်ခု ဖြစ်နေလို့ပါ။

အဆင့်ရှစ်ဆင့်

1. သင် (You): ဇာတ်ကောင် တစ်ယောက်က သူ့ သက်တောင့်သက်သာရှိတဲ့ ဇုန် တစ်ခုထဲမှာ ငြိမ်သက်စွာ ရှိနေတယ်။
2. လိုအပ်ချက် (Need): သူတို့မှာ လိုချင်နေတဲ့ အရာ တစ်ခု ရှိတယ်၊ အဲဒီ အလိုကို သူတို့ ကိုယ်တိုင်တောင် နာမည် အတိအကျ ပေးလို့ မရသေးသော်လည်း ခံစားနေရတယ်။
3. သွား (Go): သူတို့ ပုံမှန် ဘဝမှာ မရင်းနှီး မကျွမ်းကျင်သေးတဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုထဲ ဝင်သွားကြတယ်။
4. ရှာ (Search): အဲဒီ အခြေအနေသစ်နဲ့ လိုက်လျောညီအောင် ကျင်လည်နေထိုင် လုပ်ဆောင်ကြရတယ်၊ ဒီလမ်းကြောင်းမှာ ကုန်ကျစရိတ်တွေလည်း ပေးရတယ်။
5. တွေ့ (Find): သူတို့ အစပိုင်းကတည်းက လိုချင်ခဲ့တဲ့ အရာကို တကယ် ရရှိလာကြတယ်။
6. ယူ (Take): အဲဒီ အရာကို ရပြီးနောက် သူ့အတွက် ကြီးမားတဲ့ တန်ဖိုး တစ်ခုကို ပေးဆပ်လိုက်ရတယ်။
7. ပြန် (Return): ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်တဲ့ အခြေအနေဟောင်းဆီ သူတို့ ပြန်လာကြတယ်၊ ဒီအချိန် ရောက်တော့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ပြောင်းလဲမှုကို နားလည်သဘောပေါက် နေကြပြီ။
8. ပြောင်း (Change): ပြောင်းလဲသွားပြီးသော ဇာတ်ကောင်က အဆင့်အသစ် တစ်ခုကနေ ဒီ စက်ဝိုင်းကိုပဲ နောက်တစ်ပတ် ပြန်စတင်ကြတယ်။

အဆင့်တွေကို အဖက်ချက် နှစ်ခုစီ တွဲပြီး ဖတ်ရရင် စက်ဝိုင်း တစ်ပတ်လုံးကတော့ မေးခွန်း သုံးခုနဲ့ အလှည့် တစ်ခု သဘောမျိုး ဖြစ်နေတယ်: ဇာတ်ကောင်က ဘယ်သူဖြစ်ပြီး သူ ဘာကို လိုအပ်နေလဲ (၁-၂)၊ နိမ့်ဆင်း သွားမှုနဲ့ သူ့ ကုန်ကျစရိတ် (၃-၄)၊ ကုန်ကျစရိတ် ကပ်ပါလာတဲ့ အနိုင် (၅-၆)၊ ဒီအားလုံးကို သက်သေပြတဲ့ ပြန်လမ်း (၇-၈)။ အဆင့် ၅ နဲ့ ၆ ကတော့ ဒီ စက်ဝိုင်းရဲ့ နှလုံးသား ဖြစ်တယ်: လိုချင်တဲ့ အရာကို ရသွားတာနဲ့ အဲဒီအတွက် ကြီးမားစွာ ပေးဆပ်ရတာဟာ သီးခြားစီတဲ့ beat နှစ်ခု ဖြစ်နေရတယ်၊ ဒီ beat နှစ်ခုကို ရောနှောပစ်ထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေက ရလဒ် မတင်းကျပ်တာ (unearned) (သို့) ဆုံးရှုံးသွားတာကို ဝမ်းနည်းစရာပဲ မဖြစ်တာ (unmourned) ဆိုတဲ့ ခံစားချက် တစ်မျိုးမျိုးနဲ့ ပြီးသွားတတ်တယ်။

စက်ဝိုင်းက ဘာတွေမှာ ကောင်းလဲ

• မြင်ကွင်းနဲ့ အခန်း အရွယ်အစား။ အဆင့် ရှစ်ဆင့်ကို သင် ရေးထားတဲ့ အခန်း တစ်ခန်းနဲ့ စစ်ဆေးကြည့်ပါ: အခန်းတစ်ခန်းထဲမှာ လိုအပ်ချက် မပါ၊ သွားမှု မပါ (သို့) ပြောင်းလဲမှု မပါရင် အဲဒီ အခန်းက ဇာတ်လမ်းကို ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ ကြားခံ အပိုင်း (connective tissue) သာ ဖြစ်တယ်၊ ဒီ ကြားခံ အပိုင်းတွေကတော့ စာဖတ်သူတွေ ဖတ်တာ ရပ်တန့်လိုက်တတ်တဲ့ နေရာတွေပါ။ စက်ဝိုင်းက မြင်ကွင်းတိုင်းမှာ အဆင့်တိုင်း ပါရမယ်လို့ တောင်းဆိုတာ မဟုတ်ဘူး၊ မြင်ကွင်းတစ်ခုစီက အဆင့်တွေထဲက ဘယ်ဟာတွေကို ထမ်းရွက်နေလဲဆိုတာ သင်ကိုယ်တိုင် သိနေရမယ် ဆိုတာကိုသာ တောင်းဆိုတယ်။
• ဇာတ်လမ်းတွဲတွေအတွက် ချက် ဖွဲ့စည်းပုံ။ ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲတွေနဲ့ ချက်အလိုက် ထုတ်ဝေတဲ့ စာပေတွေက တစ်ခုချင်းစီ သီးသန့် ယူနစ်တွေ အဖြစ် ထွက်ကြတယ်၊ စက်ဝိုင်းကတော့ အချိန်ကြာမှ သက်သေခံခံခဲ့ရတဲ့ ယူနစ် ပုံသဏ္ဌာန် တစ်ခုပါ: အခန်းတွဲ တစ်ခုစီမှာ ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်က သေးငယ်တဲ့ လည်ပတ်မှု တစ်ပတ်ကို လည်ပတ်နေချိန်မှာ ရာသီကြီး တစ်ခုလုံးက ပိုကြီးတဲ့ လည်ပတ်မှု တစ်ပတ်ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း လည်ပတ်နေတယ် (ထုတ်ဝေမှု အချိန်ဇယား ရွေးချယ်ခြင်း ကို ကြည့်ပါ)။
• ချို့ယွင်းချက် ရှာဖွေခြင်း (diagnosis)။ ဇာတ်လမ်း စက်ဝိုင်းရဲ့ မူလ ဖော်မြူလာတွေလိုပဲ သူက ဇာတ်လမ်းထဲမှာ လွတ်နေတဲ့ ကွက်လပ်တွေကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ရှာပေးတယ်: ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းက သက်တောင့်သက်သာ ဇုန် (comfort zone) ကနေ တစ်ကြိမ်မှ လုံးဝ မထွက်ဘူး (သွား မရှိ)၊ အလယ်ပိုင်းက လိုက်လျောညီမှု အစား ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေတယ် (ရှာ မရှိ)၊ အဆုံးသတ်မှာ ဘယ်သူမှ ပထမ အခြေအနေနဲ့ မတူသွားတော့တဲ့ အဖြစ် မရှိ (ပြောင်း မရှိ)။

စက်ဝိုင်းနဲ့ beat sheet

ကိရိယာကို ရွေးရတဲ့ အခါ သင် လိုချင်တာက အသွားအလာ (resolution) ဘယ်လောက်လဲဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်ပါ။ သုံးပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံက စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးကို လှုပ်ရှားမှု သုံးခုနဲ့ မြင်တယ်၊ Save the Catက သူ့ကို beat ၁၅ ခုနဲ့ အသေးစိတ် ခွဲပြတယ်၊ သူရဲကောင်းရဲ့ ခရီးလမ်းက ခရီးလမ်း အကြောင်းအရာကို ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ဖော်ပြတယ်၊ စက်ဝိုင်းကတော့ ဇာတ်ကောင် တစ်ယောက်ချင်းစီအလိုက် ရှစ်ဆင့်နဲ့ စစ်ဆေးပြတယ်။ စာအုပ်တစ်အုပ် တစ်ခုလုံးက beat sheet တစ်ခုကို လိုက်နေချိန်မှာ စက်ဝိုင်းတွေကို ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်ချင်း အလိုက် လည်ပတ်ကြည့်တာကို တားဆိုင်ထားတာ ဘာမှ မရှိဘူး: ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းက အဓိကကြီးတဲ့ စက်ဝိုင်းကို တစ်ပတ်သာ လည်တယ်၊ ပြိုင်ဘက်ကတော့ ပိုသေးတဲ့ စက်ဝိုင်း တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ဘက် ဦးတည်ချက်နဲ့ လည်နေတယ်၊ ဆရာရဲ့ စက်ဝိုင်းကတော့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အရင်က ပြီးမြောက်သွားပြီးသား သူတစ်ယောက် ဖြစ်နေတယ် (ဒါကြောင့်မို့ သူ ဆရာ ဖြစ်နေတာပါ)။

ဒီ ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်ချင်း သုံးစွဲနိုင်မှုကတော့ ပိုကြီးတဲ့ ဖော်မြူလာတွေထက် စက်ဝိုင်းရဲ့ တိတ်တဆိတ် အားသာချက်ပါ။ Beat sheet က မေးတဲ့ မေးခွန်းက "ဇာတ်လမ်းက ဘယ်နေရာ ရောက်နေလဲ" ဖြစ်တယ်၊ စက်ဝိုင်းက မေးတဲ့ မေးခွန်းက "ဒီလူက ဘယ်နေရာ ရောက်နေလဲ" ဖြစ်တယ်၊ ဇာတ်ကောင် များစွာ ပါဝင်တဲ့ အုပ်စုလိုက် ဇာတ်လမ်းတွေမှာတော့ ဒုတိယ မေးခွန်းက အဖြေ မှားနေတတ်တဲ့ မေးခွန်း အဖြစ် မကြာခဏ ဖြစ်နေတယ်။ ဇာတ်ကောင် သုံးယောက်ရဲ့ စက်ဝိုင်းတွေကို ဘေးချင်းကပ် နေရာချပြီး မြေပုံဆွဲကြည့်ပါ၊ သူတို့ရဲ့ လည်ပတ်မှုတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဖြတ်သွား ဆုံသွားတဲ့ မြင်ကွင်းတွေက သင့်ရဲ့ အဓိကကြီးတဲ့ ဇာတ်ခန်းတွေ (set pieces) ပါ၊ ဘယ်သူ့ လည်ပတ်မှုမှ လုံးဝ မလှည့်တဲ့ အပိုင်းတွေကတော့ သင့်ရဲ့ သေကြောနေ zone တွေ (dead zones) ပါ၊ ဒါတွေကို စာဖတ်သူ တစ်ယောက် တွေ့မီခင် ကတည်းက မြင်နိုင်အောင် လုပ်ထားလို့ရတယ်။

အလုပ်လုပ်ပုံ မြေပုံငယ်

ဒီ မြေပုံငယ်ထဲက ယူ (Take) အဆင့်ကို သတိထားပါ: စက်ဝိုင်းရဲ့ ကုန်ကျစရိတ် အဆင့်ဟာ ဇာတ်ကောင် အခြေအနေ လိုက်ကြည့်ခြင်းဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းညီညွတ်မှု အလုပ်အတွက် ကုန်ပစ္စည်း အကြမ်းကို ရယူပေးရတဲ့ နေရာ အတိအကျပါ။ ဘာကို ပေးဆပ်လိုက်ရလဲ၊ ဘာကို ထုတ်ဖော် ပြောပြလိုက်ရလဲ၊ အခု အချိန်မှာ ဘယ်သူတွေက ဘာတွေကို သိသွားပြီလဲ: ဒါတွေ အားလုံးက မှတ်တမ်းတွေပါ၊ နောက်အခန်းရဲ့ စက်ဝိုင်းက ဒီမှတ်တမ်းတွေရဲ့ အဆုံး အချက်ကနေပဲ ပြန်စတင် လည်ပတ် သွားတာ ဖြစ်တယ်။